နာတာရှည် ကျောက်ကပ်အားနည်းရောဂါ (CKD) လူနာများအတွက် နေထိုင်စားသောက်မှု လမ်းညွှန်

ကျောက်ကပ်အားနည်းနေချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်မှ အညစ်အကြေးနှင့် အဆိပ်အတောက်များကို ကောင်းစွာ မစွန့်ထုတ်နိုင်တော့ပါ။ ထို့ကြောင့် ကျောက်ကပ်ကို ဝန်မပိစေရန်နှင့် ရောဂါပိုမဆိုးစေရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာရန်လိုအပ်ပါသည်။

၁။ အစားအသောက် လမ်းညွှန် (Dietary Guidelines)

❌ (က) ဆား နှင့် အငန်ဓာတ် (Sodium) လုံးဝလျှော့ပါ

• ရှောင်ရန်: ငပိ၊ ငံပြာရည်၊ အချိုမှုန့်၊ ကြက်သားမှုန့်၊ ငါးခြောက်၊ ဆားနယ်စာများ၊ အသင့်စား ခေါက်ဆွဲခြောက်များ၊ စည်သွပ်ဘူးများ။
• ဆောင်ရန်: ဟင်းချက်ရာတွင် ဆားကို အနည်းဆုံးသာ သုံးပါ။ အရသာအတွက် ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း(ချင်း)၊ ငရုတ်ကောင်း၊ စပါးလင် တို့ကို ပိုသုံးပါ။

⚠️ (ခ) အသားဓာတ် (Protein) ကို ချင့်ချိန်စားပါ

• အသားများလွန်းပါက ကျောက်ကပ်ကို အလုပ်ပိုလုပ်စေပါသည်။ သို့သော် လုံးဝမစားဘဲ နေလျှင်လည်း အာဟာရချို့တဲ့တတ်ပါသည်။
• အကောင်းဆုံး အသားဓာတ်: ကြက်ဥအကာ (Egg White) သည် ကျောက်ကပ်လူနာများအတွက် အသင့်တော်ဆုံးနှင့် အသန့်စင်ဆုံး အသားဓာတ် ဖြစ်ပါသည်။
• ရှောင်ရန်: ကလီစာများ (အသည်း၊ ကျောက်ကပ်၊ အူ) နှင့် အနီရောင်အသားများကို တတ်နိုင်သမျှ လျှော့စားပါ။

⚠️ (ဂ) ပိုတက်ဆီယမ် (Potassium) မြင့်မားသော အစာများ (သွေးစစ်ချက်တွင် Potassium များနေသူများ သတိပြုရန်)

• ရှောင်ရန်: ငှက်ပျောသီး (ဖီးကြမ်း)၊ အုန်းစိမ်းရည်၊ လိမ္မော်သီး၊ ဒူးရင်းသီး၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ အာလူး၊ ကန်စွန်းဥ။
• စားနိုင်သောအသီးများ: ပန်းသီး၊ သင်္ဘောသီး၊ မာလကာသီး၊ နာနတ်သီး၊ ဖရဲသီး (အသင့်အတင့်သာ စားပါ)။
• ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ချက်ပြုတ်မည်ဆိုပါက ရေနွေးဖြင့် အရင်ဖျောပြီး ထိုရေကို သွန်ပစ်ကာ ချက်ပြုတ်ခြင်းဖြင့် ပိုတက်ဆီယမ်ဓာတ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။

❌ (ဃ) ဖော့စဖရပ် (Phosphorus) များသော အစာများ (ကျောက်ကပ်မကောင်းလျှင် အရိုးအားနည်းတတ်သဖြင့် အောက်ပါတို့ကို ရှောင်ပါ)

• နွားနို့၊ ဒိန်ချဉ်၊ ဒိန်ခဲ။
• ကော်ဖီမစ်၊ တီးမစ်၊ ကိုလာ (Cola) ကဲ့သို့သော အမည်းရောင် အချိုရည်များ။
• အရိုးပါဝါးစားရသော ငါးလေးခြောက်များ၊ မြေပဲ နှင့် အစေ့အဆန်များ။

💧 (င) ရေသောက်သုံးမှု

• ခြေထောက်ဖောရောင်ခြင်း၊ အသက်ရှူကြပ်ခြင်းများ ရှိပါက ဆရာဝန် ညွှန်ကြားထားသော ရေပမာဏကိုသာ တိကျစွာ သောက်ပါ။ (ပုံမှန်အားဖြင့် တစ်နေ့လျှင် ရေ ၁ လီတာ (သို့) ထိုထက်နည်း၍ သောက်ရန် လိုအပ်တတ်ပါသည်)။

၂။ နေထိုင်မှုပုံစံနှင့် ဆေးဝါး လမ်းညွှန် (Lifestyle & Medications)

❌ (က) အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးများ လုံးဝရှောင်ပါ

• Ibuprofen, Diclofenac (ဗော်တာရင်), Naproxen ကဲ့သို့သော အဆစ်အမြစ်ကိုက်ခဲပျောက်ဆေးများသည် ကျောက်ကပ်ကို တိုက်ရိုက် ထိခိုက်ပျက်စီးစေပါသည်။
• ကိုက်ခဲပါက ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသော Paracetamol (ပါရာစီတမော) ကိုသာ သောက်သုံးပါ။

❌ (ခ) တိုင်းရင်းဆေး၊ အမြစ်ဆေး၊ သစ်ခေါက်ဆေးများ

• ပါဝင်ပစ္စည်း အတိအကျမသိရသော လမ်းဘေးဆေးများ၊ သွေးဆေးများ၊ ရှေးရိုးဆေးများကို လုံးဝ (လုံးဝ) မသောက်ပါနှင့်။ ကျောက်ကပ် ရုတ်တရက် ရပ်သွားနိုင်ပါသည်။

✅ (ဂ) သွေးတိုး နှင့် ဆီးချိုကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းပါ

• ကျောက်ကပ်ပျက်စီးရခြင်း၏ အဓိက တရားခံများမှာ သွေးတိုးနှင့် ဆီးချို ဖြစ်ပါသည်။ ဆေးကို ပုံမှန်သောက်ပြီး သွေးပေါင်ချိန် (130/80 အောက်) နှင့် သွေးချိုကို အမြဲထိန်းထားပါ။

✅ (ဃ) ဆေးလိပ်ဖြတ်ပါ

• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် ကျောက်ကပ်ဆီသို့ သွားသော သွေးကြောများကို ကျဉ်းစေသဖြင့် ကျောက်ကပ်ပျက်စီးမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေပါသည်။ လုံးဝ ဖြတ်ရပါမည်။

မှတ်ချက် – ဤလမ်းညွှန်ချက်သည် ယေဘုယျအကြံပြုချက်သာ ဖြစ်ပါသည်။ လူနာ၏ ကျောက်ကပ်အဆင့် (CKD Stage) နှင့် သွေးစစ်ချက် အဖြေများပေါ်မူတည်၍ အစားအသောက် အတိုးအလျှော့ ပြုလုပ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။